W skrócie
Zastąpienie autobusów na olej napędowy pojazdami na sprężony gaz ziemny (CNG) to inwestycja zarówno w środowisko, jak i w portfel przewoźnika. Niższe koszty paliwa, mniejsza emisja spalin, cichsza praca silnika i porównywalny zasięg — to główne argumenty za elektromobilnością gazową w komunikacji miejskiej.
Zasięg
450 kmmiędzy tankowaniami, autobusy montowane seryjnie w Polsce
Tankowanie
3 minutyna autobus przegubowy, stacja w Saarbrücken (1994)
Zwrot inwestycji
ok. 4 latakrócej przy dotacjach bezzwrotnych
Koszt na 100 km/pasażera
0,87 złTedom C12G, VII Supertest Ekonomii, 26.06.2010
1Paliwo i technologia napędu
Gaz ziemny to paliwo odpowiadające liczbie oktanowej 130, co pozwala uzyskać większą moc i moment obrotowy silnika przy bezstukowej i równomiernej pracy jednostki napędowej. Nie wiąże się z olejem silnikowym, dzięki czemu filtr oleju i sam olej wymienia się rzadziej, a w procesie spalania nie powstaje osad na ścianach cylindra ani na denku tłoka. Gaz ziemny wymaga jedynie osuszenia (by nie zamarzał w instalacji) — to prostszy proces niż przygotowanie paliw płynnych spełniających normy jakości.
CNG bywa nazywane pomostem do paliw wodorowych — jego głównym składnikiem jest metan (CH4), z którego można tanio i prosto pozyskiwać wodór. W Europie testowane są już autobusy spalające w katalizatorze atom węgla z CNG i wykorzystujące do napędu uzyskane w ten sposób atomy wodoru.
2Korzyści ekologiczne
Suma zanieczyszczeń emitowanych przez autobus CNG jest niemal trzykrotnie mniejsza niż w porównywalnym autobusie na olej napędowy. Emisja tlenków azotu, tlenku węgla, węglowodorów i benzenu może spaść nawet o 85%, a emisja cząstek stałych i związków siarki bywa niemal zerowa — spalanie zachodzi bezdymnie, bez sadzy. Autobus CNG generuje też mniejszy hałas (o 3–7 dB), dzięki czemu w zabytkowych dzielnicach europejskich stolic — Brukseli, Paryżu czy Wiedniu — dopuszczany jest wyłącznie transport oparty na tym paliwie.
Zastąpienie 2 tys. autobusów na ON pojazdami CNG umożliwiłoby, według szacunków, redukcję zanieczyszczeń o ok. 20 tys. ton rocznie. Gaz ziemny jest lżejszy od powietrza i rozkłada się w wyższych partiach atmosfery, więc jego ewentualny wyciek nie stanowi tak dużego zagrożenia dla gleby i wód gruntowych jak rozlanie oleju napędowego.
3Bezpieczeństwo i tankowanie
Gaz ziemny to jedno z najbezpieczniejszych paliw stosowanych w pojazdach mechanicznych — jego samozapłon wymaga wyższej temperatury niż zapłon benzyny, LPG czy ON, a wybuch na wolnym powietrzu jest praktycznie niemożliwy (potrzebne jest stężenie gazu między 5 a 15%). W razie rozszczelnienia instalacji gaz ucieka ku górze, dlatego zbiorniki CNG umieszcza się na dachu autobusu — dodatkowo zwiększa to bezpieczeństwo pasażerów. Nawet przestrzelony zbiornik CNG nie ulega rozerwaniu, lecz stopniowo wypala paliwo.
Masa własna autobusu CNG jest o ok. 1 tonę większa niż odpowiednika na ON (większe zbiorniki), a jego wysokość rośnie o ok. 40 cm ze względu na umieszczenie zbiorników na dachu — bez utraty przestrzeni pasażerskiej. Pojazd pozostaje w pełni niskopodłogowy, z możliwością przyklęku dla osób niepełnosprawnych.
4Koszty i finansowanie
Cena zakupu autobusu CNG jest wyższa niż odpowiednika na ON, ale niższa cena jednostkowa paliwa pozwala zredukować koszty eksploatacji nawet o 50%. Zwrot inwestycji następuje średnio po ok. 4 latach, a przy pozyskaniu bezzwrotnych dotacji okres ten może się skrócić o połowę. Środki na zakup autobusów CNG, przystosowanie floty czy rozbudowę infrastruktury tankowania można pozyskać m.in. z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej czy Funduszu Spójności.
Podczas VII Supertestu Ekonomii (26 czerwca 2010 r., organizator: Stowarzyszenie Auto Klubu Dziennikarzy Polskich) autobus miejski Tedom C12G osiągnął koszt przewiezienia jednego pasażera na 100 km rzędu 87 groszy.
Warto wiedzieć
CNG (Compressed Natural Gas) to sprężony gaz ziemny, składający się głównie z metanu, magazynowany w zbiornikach pod ciśnieniem ok. 200 barów. W odróżnieniu od LPG (mieszanki propanu i butanu, będącej produktem ubocznym przeróbki ropy), CNG jest paliwem kopalnym pozyskiwanym bezpośrednio ze złóż gazu ziemnego lub — w wersji bioCNG — z biogazu oczyszczonego do parametrów gazu sieciowego. Autobusy CNG spełniają normy emisji spalin EURO 5 oraz EEV, a ich stosowanie wpisuje się w unijny pakiet klimatyczno-energetyczny. W Polsce autobusy na CNG jeździły m.in. w Rzeszowie, Radomiu, Przemyślu, Tychach, Inowrocławiu, Wrocławiu, Zamościu, Poznaniu, Krakowie, Mielcu, Gdyni, Dębicy, Dzierżoniowie, Elblągu, Słupsku, Tarnowie, Toruniu i Wałbrzychu.
Autor: Gerard Bartłomiejczyk, rzeczoznawca SITPNiG w zakresie gazownictwa, specjalność: technika i technologia wykorzystania CNG jako paliwa do napędu pojazdów mechanicznych.
