Problemy w eksploatacji zmodernizowanych autobusów Jelcz 120M CNG w komunikacji miejskiej w Wałbrzychu

1Zakres wykonanej modernizacji

Modernizację autobusów Jelcz 120M przystosowującą do spalania CNG wykonała firma „Mielec-Diesel” Gaz Sp. z o.o. z Mielca. Zgodnie ze specyfikacją obejmowała ona dostosowanie konstrukcji autobusu do montażu fabrycznie nowego silnika zasilanego sprężonym gazem ziemnym, przebudowę kratownicy podwozia pod montaż 12 zbiorników gazowych o łącznej pojemności 900 litrów na pojazd, montaż silnika TEDOM wraz z instalacją, rozszerzone badanie techniczne pojazdu, wydanie wyciągu ze świadectwa homologacji sposobu montażu instalacji oraz pomiar emisji CO, CO2, HC i NOx w spalinach. Prace przy 25 autobusach rozpoczęto w marcu 2008 roku i zakończono w październiku 2008 roku.

2Usterki ujawnione w eksploatacji

Po stosunkowo krótkim okresie eksploatacji, przy przebiegach rzędu 60–70 tys. km, w zmodernizowanych autobusach zaczęły pojawiać się liczne usterki: wyższe zużycie oleju, ponadnormatywna temperatura pracy silników (szczególnie latem), znaczne zanieczyszczenie pyłem filtrów powietrza, uszkodzenia panewek i czopów wałów oraz duża ilość pyłu na powierzchni przepływomierza MAF (mierzącego masowy przepływ powietrza). Ekspertyzy przeprowadzili biegli z Instytutu Techniki Motoryzacyjnej w Wałbrzychu.

3Przyczyny techniczne awarii

Analizy wykazały, że przyczyną uszkodzenia silników była obecność w oleju silnikowym stałych cząstek o właściwościach ściernych, powstałych na skutek niewydolności układu filtracji powietrza dolotowego. Stwierdzono również wadliwą konstrukcję układu wydechowego oraz wadliwe umiejscowienie filtra oleju w najniższym punkcie silnika, bez żadnego zabezpieczenia. Kluczowym błędem było umieszczenie wlotu powietrza do układu dolotowego w tylnej części nadwozia, w odległości 1850 mm od tylnego koła i na wysokości 1112 mm od podłoża – w miejscu, gdzie zasysany był cały pył unoszony z nawierzchni jezdni. Fabryczna zabudowa układu dolotowego w tego typu pojazdach powinna być wyprowadzona ponad dach.

Uszkodzenia koncentrowały się w cylindrach piątym i szóstym, co wykluczyło hipotezę o zanieczyszczeniach pochodzących z gazu wtryskiwanego do silnika (gaz trafia równomiernie do wszystkich cylindrów z tej samej listwy zasilającej). Mechanizm był inny: zassane przez czerpnię w tylnej ścianie bocznej autobusu powietrze przepływało przez metalowy kolektor ssący, gdzie cząstki stałe o większej masie i energii kinetycznej niż cząsteczki czystego powietrza uderzały w tylną ściankę kolektora, najsilniej właśnie przy kanale dolotowym szóstego cylindra. Skutkiem był postępujący, przyspieszony zanik warstwy olejowej na gładziach tulei cylindrów, aż do zatarcia tłoka w cylindrze szóstym – widoczne były głębokie wzdłużne rysy i żłobienia na płaszczu tłoków oraz zatarte panewki czopów wału korbowego.

4Skutki dla przewoźnika i wnioski na przyszłość

Problemy eksploatacyjne spowodowały znaczne utrudnienia w funkcjonowaniu komunikacji miejskiej w Wałbrzychu. Przedsiębiorstwo poniosło wymierne straty finansowe z tytułu przestojów uszkodzonych autobusów, częstszej wymiany oleju i filtrów oraz kosztów dodatkowych napraw i ekspertyz. Wykonawca modernizacji nie uwzględnił zgłaszanych usterek i nie usunął ich nieodpłatnie w ramach gwarancji. Warto podkreślić, że analogiczne problemy nie występowały w eksploatowanych równolegle w Wałbrzychu autobusach Irisbus Citelis z fabrycznie zabudowaną instalacją CNG, ani w autobusach MAN z fabryczną instalacją CNG eksploatowanych przez Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Gdyni.

Autorzy artykułu podkreślają, że przy wdrażaniu floty autobusowej na CNG zdecydowanie lepszym rozwiązaniem jest zakup fabrycznie nowych pojazdów, które w eksploatacji sprawdzają się znakomicie, a nie modernizacja istniejącego taboru. Główną barierą rozwoju pozostaje wyższy o ok. 15% koszt zakupu autobusu na CNG w porównaniu z autobusem na olej napędowy, dlatego – zdaniem autorów – niezbędne jest wsparcie przedsiębiorstw komunikacyjnych na wczesnym etapie wdrażania tej technologii, np. ze strony Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska.

Źródło: dr Ryszard Michałowski, Wojciech Tymiak – Gazownia Wałbrzyska